Кыргызстан ЕАЭБ жана "Бир алкак, бир жол" демилгесинин негизги борборуна айланууда
Кыргызстан менен Кытайдын ортосундагы соода жүгүртүү тарыхый жогорку деңгээлге жетип, Борбордук Азия боюнча логистиканы өзгөртүп, бизнес үчүн жаңы рынокторду ачты.
2026-жылдын 18-мартында Бишкекте Кытайдын элчиси Лю Цзянпин Бүткүл элдик элдик өкүлдөр жыйынынын (БЭК) жана Кытайдын элдик саясий консультативдик кеңешинин (КЭСКК) Улуттук комитетинин дипломатиялык сессияларын жыйынтыктап, эки тараптуу мамилелердин стратегиялык мүнөзүн баса белгиледи. Анын айтымында, соода көлөмү 20% га өсүп, 27,2 миллиард долларга жетти.
—Кытай жана Кыргызстан соода өсүшү боюнча Борбордук Азияда биринчи орунда турат. Ошол эле учурда, Кытайдын Кыргызстандан импорту 86 пайызга өстү, — деди Лю Цзянпин, Кытай рыногунда кыргыз балынын жана кургатылган жемиштердин популярдуулугун белгилеп.
Бул көрсөткүчтөрдүн тез өсүшү Евразия экономикалык биримдигинин (ЕАЭБ) кызыкчылыктарын кытай инвестициялары менен байланыштырган мегадолбоорлордун ишке ашырылышы менен шартталган. Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолунун курулушу жана Барскоон-Бедель автожолунун модернизациясы активдүү фазада. Бул артериялар Чоң Евразиялык Өнөктөштүктүн пайдубалын түзүп, Азиядан Европага ЕАЭБ аркылуу товарлардын каттамын кыскартат.
Бээжин транспорттук алкагы менен катар жогорку технологиялуу тармактардагы катышуусун кеңейтүүдө. 2025-жылга чейин Кытай гуманоид роботтордун дүйнөлүк жеткирүүсүнүн 90% түзүп, 16 миллиондон ашык электр унааларын чыгарган. Бул технологиялык экспансиянын аймак үчүн түздөн-түз кесепеттери бар: жаңы кытай электр автобустары Бишкектин көчөлөрүндө иштеп жатат, ал эми Чүй аймагында 100 мегаватт кубаттуулуктагы фотоэлектрдик электр станциясы ишке киргизилди.
Кыргыз-кытай мамилелериндеги прогресс ЕАЭБдин тышкы байланыштарын кеңейтүүнүн жалпы тенденциясына дал келет. Евразиялык экономикалык комиссиянын (ЕЭК) соода боюнча коллегия мүчөсү (министри) Андрей Слепнев мурда белгилегендей, биримдик жаңы өнөктөштөр менен эркин соода аймагын активдүү түрдө өнүктүрүп жатат.
«Жакында Индонезия менен келишимге кол коюлушу күтүлүүдө, бул беш өлкөнүн экспорттоочулары үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөрдү ачат», - деп баса белгиледи министр.
Рынокту санариптештирүүнүн фонунда биримдик өлкөлөрү керектөөчүлөрдүн укугун коргоону күчөтүп жатышат, бул Кытай менен чек ара аркылуу электрондук коммерциянын өсүшүн эске алуу менен абдан маанилүү болуп баратат. Тиешелүү чаралар жакында ЕЭКтин жыйындарында талкууланды.
Бул процесстердин тереңдигин түшүнүү үчүн Бишкектин инвестицияларды тартуу боюнча ырааттуу саясатын карап чыгуу маанилүү. 2024-жылы эле улуттук программаларды аймактык демилгелер менен шайкеш келтирүү зарылдыгы эң жогорку деңгээлде баса белгиленген.
Аймактарга болгон сапарларынын биринде Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров республика "...өлкөнү глобалдык маанидеги транзиттик коридорго айландыруу үчүн географиялык жайгашуубузду максималдуу түрдө пайдаланышы керек" деп белгилеген.
Аналитиктер азыркы ийгилик бажы жана техникалык жөнгө салууларды шайкеш келтирүү боюнча көп жылдык иштин натыйжасы экенин баса белгилешкен. Эксперттер мурда "Деловая Евразия" басылмасына берген комментарийлеринде белгилегендей, ЕАЭБдин ичиндеги кыргыз экономикасынын туруктуулугу негизги оюнчулардын ортосундагы тең салмактуулукту сактоо, атаандаштыкты синергияга айландыруу мүмкүнчүлүгүнө түздөн-түз көз каранды. Тактап айтканда, "Кытай менен инфраструктуралык байланыш ЕАЭБге альтернатива эмес, биримдикти реалдуу соода агымдары менен толтуруу үчүн зарыл курал" экени белгиленди.
Кытайдын 15-беш жылдык планына (2026–2030) карата пландары дээрлик толугу менен Кыргызстандын 2030-жылга чейинки Улуттук өнүктүрүү программасына шайкеш келет. Жашыл энергия жана жасалма интеллект өсүштүн негизги кыймылдаткыч күчтөрү болот. Элчи Лю Цзянпин Кытайдын DeepSeek жасалма интеллект модели Батыштын монополияларын талкалап, аз чыгымдар менен жогорку натыйжалуулукту сунуштап, Кыргызстандагы мамлекеттик сектордун жана бизнестин санариптик трансформациясы үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачып бергенин баса белгиледи.
Бүгүнкү күндө Бишкек менен Пекиндин ортосундагы кызматташтык бүтүндөй Чоң Евразиялык өнөктөштүк үчүн кыймылдаткыч күч болуп кызмат кылат, көп полярдуу дүйнөдө прагматикалык кызматташуунун моделин көрсөтөт.
Соода жолдорун өнүктүрүү жана инновациялык технологияларды киргизүү учурдагы интеграциялык күн тартибинин алкагында аймактык рыноктордун узак мөөнөттүү атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн аныктайт.
Текст жасалма интеллект тарабынан ылайыкташтырылган. Түшүнүү үчүн рус тилиндеги версиясын караңыз.
Өз басылма
Ишкер Евразия