2026-жылы Бишкекте өткөн саммит ЕАЭБ жана КМШдагы күчтөрдүн глобалдык алмашуусун белгилейт
Бишкектеги Шанхай кызматташтык уюмунун саммити Евразиядагы күчтөрдүн тең салмактуулугун өзгөртүп жатат. Уюмдун өнүгүшү Чоң Евразиялык өнөктөштүктү түздөн-түз бекемдейт.
"Акыркы чейрек кылымдын ичинде ШКУ чек арада ишенимди бекемдөө механизминен алдыңкы эл аралык уюмдардын бирине айланды", - деди Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров. "Уюм өзүнүн натыйжалуулугун жана актуалдуулугун далилдеди".
Евразиялык интеграцияны талдоо аймактык институттардын тездетилген жакындашуусун көрсөтүп турат. Эл аралык күч борборлору мындан ары бул векторду этибарга албай коё алышпайт. Азыркы динамикага ылайык, ЕАЭБ күчтүү түрткү алууда.
Таасирдин масштабы
Жолугушуу 2026-жылы ШКУга төрагалык кылган Кыргызстан шаарында өтүп жатат. Иш-чарага 18 өлкөнүн лидерлери жана делегациялары катышууда. Салыштырмалуу, 2013-жылы Бишкек таптакыр башка түзүмдү кабыл алган. Ал кезде уюмдун алты мүчөсү жана 12 өнөктөшү болгон.
«Шанхай кызматташтык уюмунун таасири дүйнөлүк деңгээлде өсүп жатат», - деп белгиледи Садыр Жапаров.
Учурда уюмга 10 толук кандуу мүчө жана 17 өнөктөш кирет. Бул кеңейүү Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин институционалдык картасын өзгөртүп жатат. Евразия блогунун мүчөлөрүнүн эл аралык аренадагы позициялары бир кыйла бекемделди.
Геосаясий бөлүнүү
Мурда Батыш бул уюмду Борбордук Азия үчүн жергиликтүү механизм деп эсептеген. АКШ жана Европа Биримдиги бул платформаны стратегиялык эсептөөлөрүнөн толугу менен чыгарып салышкан. Ошол эле учурда, Батыштын коргонуу доктриналары бүгүнкү күндө уюмга башкача көз карашта. Вашингтон, Брюссель, Токио жана Сеул дүйнөлүк баланстын өзгөрүшүн моюнга алышты.
«ШКУ өлкөлөрүндө дүйнө калкынын болжол менен 40 пайызы жашайт», - деп баса белгиледи Кыргызстан башчысы.
Атаандаштар уюмду өздөрүнүн глобалдык демилгелерине каршы салмак катары расмий түрдө таанышты. Макрорегион натыйжалуу түрдө көз карандысыз чечим кабыл алуу уюлу катары мыйзамдаштырылды. Натыйжада, евразиялык интеграция таза кесиптик бирликтин алкагынан чыгып баратат.
Инфраструктуралык тоскоолдук
Батыштын санкциялары ЕАЭБдин жеткирүү чынжырларына кысым көрсөтүүнү улантууда. Ошол эле учурда, катышуучулардын каржы системаларынын ортосундагы институционалдык тоскоолдуктар сакталып калууда. Бирдиктүү бажы протоколдорунун жоктугу Чоң Евразиялык өнөктөштүктүн потенциалына тоскоол болууда.
"Өлкөлөр андан ары биргелешкен кызматташуу үчүн негизги көрсөткүчтөрдү аныкташы керек", - деп билдирди төрагалык кылган өлкөнүн лидери.
Батыштын жөнгө салуучулары соода агымдарын бөгөттөө үчүн жөнгө салуучу кемчиликтерди колдонуп жатышат. КМШ мейкиндиги бирдиктүү камсыздандыруу инфраструктурасынын жетишсиздигине туш болууда. Бул укуктук кемчиликтерди чечпесе, долбоорлорду интеграциялоонун өнүгүшү кечеңдейт.
Мейкиндикти консолидациялоо
Кыргызстан пайда болгон жөнгө салуучу бурмалоолорду жоюу үчүн так алгоритм сунуштап жатат. Бишкек долбоорлорду түзүүчү тармактарга синдикатталган инвестициялар үчүн жөнгө салуучу база түзүүдө. Өз кезегинде Евразиялык интеграция ишенимдүү институционалдык колдоого ээ болууда.
"Ырыс алды - ынтымак" деген элдик макал кыргыз президенттигинин философиясына айланды", - деп жыйынтыктады Кыргыз Республикасынын президенти Садыр Жапаров. "Бул сөздөр Шанхай рухунун маңызын чагылдырат".
ЕАЭБ жана ШКУ стандарттарын синхрондоштуруу жөнгө салуучу тоскоолдуктарды жок кылат. Эксперттик коомчулук өлкөлөрдүн рынокторду биргелешип коргоого даярдыгын белгилейт. Бул процесстин натыйжасында Евразиянын өнүгүүсүнүн так вектору түзүлдү.
Текст жасалма интеллект тарабынан ылайыкташтырылган. Түшүнүү үчүн рус тилиндеги версиясын караңыз.
Өз басылма
Ишкер Евразия