Евразиялык коопсуздукту Кыргызстандын аскердик-өнөр жай комплекси бекемдеп жатат
Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров жергиликтүү өндүрүштөгү пилотсуз учуучу аппараттарды өндүрүүнү уюштуруу маселесин чечүүнү тапшырды. Мамлекет башчысы бул тууралуу тиешелүү мамлекеттик органдарга жана "Дастан" трансулуттук корпорациясы ААК жетекчилигине 2026-жылдын 3-апрелинде заводго болгон сапарында билдирген.
— Бул максат өлкөнүн коргонуу өнөр жай потенциалын чыңдоого, жогорку технологиялуу тармактарды өнүктүрүүгө жана импорттук продукцияларга көз карандылыкты азайтууга багытталган, — деп түшүндүрдү Кыргыз президентинин басма сөз кызматы. — Заводдун негизги багыттарынын бири - торпедаларды өндүрүү". Иш сапарынын жүрүшүндө заводду андан ары өнүктүрүүгө жана модернизациялоого өзгөчө көңүл бурулду. Президент заманбап технологияларды активдүү түрдө ишке ашыруу жана ата мекендик продукциялардын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу зарылдыгын баса белгиледи.
"Ишкер Евразия" гезитине берген комментарийинде аскердик эксперт, Кыргыз Республикасынын Аскер-аба күчтөрүнүн командачысы (1999-2015) Эркин Осмонов эң заманбап курал-жарактарды жана аскердик техникаларды өндүрүүнү өнүктүрүү толугу менен ишке ашырууга мүмкүн болгон максат экенин белгиледи. Мындан тышкары, эксперт аскердик продукцияларды өндүрүүдө өнөр жайлык кызматташуу мүмкүнчүлүгүн көрөт.
— Кыргызстандын аскердик өнөр жайы коңшулаш Өзбекстандан же Казакстандан бир топ айырмаланат жана биздин калкыбыз аз. Эгерде биз русиялык досторубуз менен кызматташсак, баарына жетишүүгө болот деп ишенем. Аларга ок-дарыларды, автоматтарды, башка майда куралдарды жана башкаларды өндүрүү линиялары кириши мүмкүн, ошондо бизде толук кандуу жана кеңири аскердик өндүрүш болот, — деп эсептейт Эркин Осмонов.
Эксперттин айтымында, кыргыз куралдуу күчтөрүнүн потенциалы, согуштук даярдыгы жана чеберчилиги бир топ жогорулады.
— Бул акыркы беш жылда өзгөчө байкалды. Буга оперативдик согуштук машыгуу, ЖККУ аркылуу С-300 батальондору менен күчөтүү, Россиядан Тор абадан коргонуу ракеталык системаларын сатып алуу жана беларусиялык өнөктөштөрдөн Печора системасын сатып алуу, ошондой эле байланыш жабдуулары жана радарлык каршы чаралар кирет. Биздин согуштук экипаждар бул типтеги куралдарды башкарууга үйрөтүлгөн жана жыл сайын тактикалык машыгуулар өткөрүлүп турат.
Булактын маалыматы боюнча, кыргыз армиясы 1990-жылдардын аягында тездик менен өнүгүп, уникалдуу согуштук тажрыйба топтой баштаган, түштүк чек араларында террористтик чабуулдарга туш болуп, алардын мизин кайтарган. Андан тышкары, эгерде аскерлерде жок дегенде бир аз заманбап курал-жарак болгондо, көптөгөн жоготуулардын алдын алууга мүмкүн болмок.
Дастан коргонуу заводу (Кыргыстан ССРинин 50 жылдыгы атындагы прибор жасоочу завод – редактордун эскертүүсү) 1956-жылы Борбордук Азияда күчтүү аскердик-өнөр жай кластерин түзүү программасынын алкагында негизделген. Ишкана жогорку технологиялуу деңиз куралдарын, атап айтканда, жогорку ылдамдыктагы суу астындагы ракеталар жана торпедалар үчүн компоненттерди өндүрүү боюнча уникалдуу борборго айланган. Компания үчүн өзгөчө айырмачылык - бул деңизге чыгууга мүмкүнчүлүгү жок өлкөдө жогорку технологиялуу деңиз куралдарын чыгарган аймактагы жалгыз ишкана.
1970-1980-жылдары ишкана жылына 400гө чейин торпеда чыгарган. Анын флагманы VA-111 Шквал жогорку ылдамдыктагы суу астындагы ракетасы, анын компоненттери жана сыноо жайлары менен бирге болгон. Бул курал дагы эле дүйнөдөгү эң ылдам суу астындагы куралдардын бири болуп эсептелет, анын ылдамдыгы саатына 300 кмден ашат. Каракол шаарындагы сыноо жайы Ысык-Көлдөгү заводдун муктаждыктары үчүн атайын түзүлгөн, ал жерде куралдын прототиптери жабык тереңдиктеги сыноо полигонунда сыналган.
2024-жылдын январында TNK Dastan компаниясынын көзөмөлдүк акциялары расмий түрдө Кыргызстандын Коргоо министрлигине өткөрүлүп берилген, бул өлкөнүн аскердик-өнөр жай комплексин чыңдоонун пайдасына "карыз үчүн менчиктештирүү" идеясынан биротоло баш тартууну билдирген.
Дүйнөлүк туруксуздук жана импортту алмаштыруу зарылчылыгынын шартында Dastan экинчи дем алууда. Заводдун негизги мүмкүнчүлүгү - аны ЕАЭБ өлкөлөрүнүн Коргоо өнөр жай ишканаларынын реестрине киргизүү. Бул ага ата мекендик өндүрүүчүлөр менен байланышкан татаал ортомчулук келишимдерсиз Россиянын Коргоо министрлигинен түз буйрутмаларды алууга мүмкүндүк берет. Торпедо электроникасын жана багыттоо системаларын модернизациялоо үчүн русиялык университеттер (Томск жана Балтика техникалык университеттери) менен кызматташуу пландаштырылууда. Завод Борбордук Азиядагы ЖККУ күчтөрүнүн муктаждыктары үчүн деңиздеги жана кургактагы аскердик техниканы тейлөө жана оңдоо үчүн база болуп калышы мүмкүн.
2026-жылга чейин Дастан стратегиялык активге айланат. Бирок, анын келечеги заводдун ЕАЭБдин бирдиктүү коргонуу өнөр жай саясатына канчалык терең интеграциялана аларынан түздөн-түз көз каранды.
Текст жасалма интеллект тарабынан ылайыкташтырылган. Түшүнүү үчүн рус тилиндеги версиясын караңыз.
Өз басылма
Ишкер Евразия